In de economie kom je veel vormen van overheidsingrijpen tegen. Er zijn artikelen die onveilig zijn of sterk milieuvervuilend, en om die reden verboden worden. Andere artikelen, zoals een bromfietshelm of een aansprakelijkheidsverzekering voor automobilisten, zijn daarentegen juist verplicht gesteld. 

Ook het ingrijpen in de prijzen is een beproefde methode om de aanschaf of het gebruik van goederen of diensten te stimuleren of af te remmen. Vooral door het heffen van accijnzen wordt, denkt men bij de overheid, een rem gezet op het gebruik van alcohol, tabak, benzine en suiker. Wanneer je een elektrisch apparaat of een paar nieuwe autobanden koopt, betaal je een verwijderingsbijdrage, bedoeld als tegemoetkoming in kosten die anders door de maatschappij worden gedragen.

Ook een prijsgebod kan dienen als middel om in te grijpen in het normale evenwicht op de markt. Door een minimumprijs af te spreken zoals bij roomboter, is het mogelijk dat de producenten (de melkveehouders) een redelijk inkomen overhouden. De consumenten reageren daar echter op met een verminderde vraag, zodat er een overschot aan boter ontstaat (de 'boterberg').

Het voorbeeld van een maximumprijs bij uitstek is altijd die van huurwoningen. Het is echter niet eenvoudig om voor huurwoningen een maximumprijs vast te stellen. Dat moet echt per woning gebeuren. De meeste gemeenten kennen daarvoor een puntensysteem, waarbij de grootte van de woning, de ligging en de staat van onderhoud een rol spelen. Zo'n maximumhuur wordt daarentegen niet vastgesteld bij duurdere huurwoningen. De huurders van zulke woningen (de 'vrije sector'), zo denkt men bij de overheid, kunnen de hoge huur toch wel opbrengen en hebben daarom geen bescherming nodig. Het gevolg van de maximumhuren is dan ook dat er meestal lange wachtlijsten bestaan voor goedkope woningtypes, en dat er regelmatig gezinnen terechtkomen in de dure vrije sector woningen, die deze eigenlijk niet kunnen betalen, waarna zij met een hoge huurschuld komen te zitten. Huursubsidie brengt voor huurders die te weinig verdienen om de hoge huur te betalen, soms uitkomst. Maar als de huur van een woning boven de huurgrens uitstijgt, heeft de bewoner geen recht meer op zo'n aanvulling op het inkomen.
Tip
• Extra oefenmateriaal om het marktevenwicht uit te rekenen vind je in Vaardigheden par. 1.2.3.
• Voor het maken van een grafiek, als een vraag- en een aanbodfunctie gegeven hebt, moet je kijken naar Vaardigheden paragraaf 1.3.

Links bij hoofdstuk 5

PVE actueel, productschap voor vlees, vee en eieren

Duopolie experiment: het gevangenendilemma (speel mee en ontdek de strategie van de tegenstander).

NMa - Nieuws

Concurrentie KPN voortaan veel goedkoper uit

Olie-oligopolie